Warunki meteorologiczne a jakość powietrza

Warunki rozprzestrzeniania zanieczyszczeń w województwie śląskim

Obiektywna ocena warunków meteorologicznych i ich wpływu na warunki rozprzestrzeniania zanieczyszczeń jest trudna do wykonania, biorąc pod uwagę wielość czynników kształtujących te ostatnie. Wobec tego stanu rzeczy do takiej analizy wykorzystano znany z literatury wskaźnik wentylacji, który stanowi iloczyn pomiędzy średnią wysokością warstwy mieszania a średnią prędkością wiatru w tej warstwie , przy czym posługiwano się tu uśrednionymi dla roku wartościami. Mając na względzie fakt, że większa część województwa śląskiego obejmuje tereny stosunkowo słabo urzeźbione dokonano modyfikacji współczynnika dla potrzeb klasyfikacji warunków wentylacyjnych dla badanego obszaru. Należy podkreślić, ze mają one orientacyjny charakter. Obecnie trwają prace nad jego udoskonaleniem i uszczegółowieniem. Do czasu zakończenia prac prezentowana jest zgeneralizowana wersja tego wskaźnika.

Pozwala ona na wyodrębnienie następujących klas wskaźnika.

  • obszary o dostatecznie przewietrzane – korzystne warunki do rozprzestrzeniania zanieczyszczeń
  • obszary z niedostatecznie – przeciętne warunki do rozprzestrzeniania zanieczyszczeń,
  • obszary z nieprzewietrzanymi dolinami - niekorzystne warunki rozprzestrzeniania zanieczyszczeń,
  • obszary ze względu na charakter makro rzeźby, szczególnie narażone na występowanie długotrwałych inwersji i w konsekwencji na wybitnie niekorzystne warunki do rozprzestrzeniania zanieczyszczeń.
Średnie wieloletnie róże prędkości i kierunku wiatru z okresu 1981-2010 dla województwa śląskiego
Warunki przewietrzania w województwie śląskim

Na podstawie regionalizacji fizycznogeograficznej Polski, wyodrębniono strefy fizjograficzno-klimatyczne obszaru województwa śląskiego, które różnią się pomiędzy sobą warunkami przewietrzania przyziemnej warstwy atmosfery. Największe zróżnicowanie warunków wentylacyjnych, wynikające przede wszystkim z charakteru rzeźby terenu oraz dużych deniwelacji powierzchni terenu, występuje w górskiej części województwa (Beskid Śląski i Żywiecki), szczególnie w obrębie zboczy dolin rzek i potoków. Dużo mniejsze zróżnicowanie warunków przewietrzania jest na Podbeskidziu (Pogórzu Zachodniobeskidzkim), gdzie występują znacznie niższe rozpiętości hipsometryczne powierzchni terenu. Podobne różnice warunków przewietrzania istnieją również na Płaskowyżu Rybnicko-Pszczyńskim. Lokalnie znaczące jest zróżnicowanie warunków przewietrzania terenu na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, zwłaszcza na obszarach wychodni skał jurajskich. We wschodniej części Wyżyny Śląskiej znaczące zróżnicowanie przyrodnicze jest jeszcze dodatkowo wzmacniane dużym przeobrażeniem antropogenicznym tego obszaru. Najmniejsze zróżnicowanie warunków przewietrzania terenowego w województwie śląskim dotyczy obszaru Kotliny Oświęcimskiej, a także Kotliny Raciborskiej będącej fragmentem Niziny Śląskiej. Obszar śródgórskiej Kotliny Żywieckiej charakteryzuje się także małym zróżnicowaniem warunków przewietrzania, lecz podobnie jak w dolinach Beskidów jest on narażony okresowo na długotrwałe inwersje temperatur, które jak wiadomo nie sprzyjają dobrym warunkom dyspersji zanieczyszczeń powietrza.

Warunki przewietrzania dla obszarów, dla których wykonywana jest prognoza jakości powietrza na tle jednostek fizjograficzno-klimatycznych
w województwie śląskim
Nazwa obszaru Jednostka fizjograficzno-klimatyczna*) Klasa bonitacyjna A-D**)
centralny Wyżyna Śląska,
Nizina Śląska z Kotliną Raciborską,
Kotlina Oświęcimska,
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska
A; B
rybnicko - pszczyński Płaskowyż Rybnicki,
Nizina Śląska z Kotliną Raciborską
A; B
miasto Bielsko-Biała Pogórze Zachodniobeskidzkie,
Beskid Śląski i Żywiecki
A, B, C
miasto Częstochowa Wyżyna Krakowsko-Częstochowska A; B
północny Wyżyna Śląska,
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Nizina Śląska
A; B
bielsko - cieszyński Pogórze Zachodniobeskidzkie A; B
Nizina Śląska z Kotliną Raciborską,
Płaskowyż Rybnicki
A; B
doliny beskidzkie Beskid Śląski i Żywiecki,
Kotlina Żywiecka
B; C; D
*) Kursywą oznaczono jednostki o udziale powierzchniowym poniżej 15% w granicach danej strefy.
**) Nazwy klas podano w tekście powyżej.

System prognoz powstał przy udziale finansowym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach

© 2017 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Wszystkie prawa zastrzeżone.