Warunki meteorologiczne a jakość powietrza

Przegląd czynników klimatycznych mających wpływ na jakość powietrza w województwie śląskim (cz. 2)

Na klimat województwa śląskiego, tak jak na klimat całej Polski, mają wpływ takie naturalne czynniki geograficzne jak: ukształtowanie powierzchni, wyniesienie nad poziom morza, odległość od Atlantyku i mórz śródlądowych. Istotny wpływ ma również sąsiedztwo kontynentu azjatyckiego. Pasmowy, równoleżnikowy układ krain geograficznych, otwarty na zachód i wschód sprzyja wędrówkom mas powietrza powstających poza obszarem Polski, szczególnie nad Atlantykiem lub centralną Azją. Obniżenie Bramy Morawskiej sprzyja przenikaniu ciepłych, a okresami również gorących mas powietrza znad Morza Śródziemnego. Polska jest terenem mieszania się mas powietrza o różnorodnych cechach fizycznych. Częste wędrówki mas powietrza przemieszczających się z różnych stron powodują dużą zmienność typów pogody, a klimatowi nadają charakter klimatu przejściowego, posiadającego zarówno cechy klimatu morskiego jak i właściwości klimatu lądowego. Przejściowość ta objawia się między innymi trudną do przewidzenia pogodą w poszczególnych porach roku i poszczególnych latach. Mroźne i suche zimy, oraz bardzo gorące i wilgotne lata przeplatają się z zimami ciepłymi i deszczowymi oraz chłodnymi i deszczowymi latami.

Wynikiem współdziałania ogólnej cyrkulacji atmosfery i warunków lokalnych są tzw. stosunki anemologiczne, które w obrazowy sposób można przedstawić za pomocą róż wiatru, opisujących rozkład przeważających kierunków wiatru i średnich prędkości w zależności od kierunku. W południowej Polsce układ zarówno prędkościowych, jak też i częstościowych róż wiatru jest podobny. Dominują tu wiatry z sektora zachodniego (NW-SW), stanowiąc ponad 60% wszystkich częstości wiatru. Wiatry z tego sektora charakteryzują się również najwyższymi średnimi prędkościami.

W ciągu ostatnich 40 lat obserwowane jest postępujące ocieplanie się klimatu tego obszaru. Nie wnikając w jego przyczyny odnotowuje się systematyczny wzrost średniej rocznej temperatury powietrza (o około 0,268ºC/10 lat), a także średnich rocznych temperatur maksymalnych (o około 0,346ºC/10 lat) i minimalnych (o około 0,127ºC/10 lat). Efektem tego jest skracanie się chłodnych pór roku (np. czas trwania termicznej zimy wykazuje trend ujemny wynoszący około 7 dni na 10 lat) i wydłużanie ciepłych pór roku (czas trwania termicznego lata wzrasta o około 4 dni na 10 lat). Zjawisku temu towarzyszy odpowiednio zmiana długości trwania przejściowych pór roku. Podobne, choć nie tak znaczne zmiany obserwuje się w przebiegu wieloletnim odnośnie wilgotności względnej powietrza i prężności pary wodnej, odpowiednio trend ujemny i dodatni czy prędkości wiatru.

Poza czynnikami naturalnymi, ważnym czynnikiem wpływającym na kształtowanie się klimatu województwa śląskiego są lokalne czynniki antropogeniczne. Działalność człowieka przejawiając się między innymi przede wszystkim intensywną urbanizacją, doprowadza do powstania specyficznych cech klimatu miejskiego, które szczególnie dobrze zaznaczają się w aglomeracji górnośląskiej, a także w innych dużych miastach regionu (Bielsko Biała, Częstochowa).

Położenie województwa śląskiego w różnych warunkach fizyczno-geograficznych determinuje zróżnicowanie klimatyczne tego regionu. Biorąc za podstawowe kryterium stosunki anemologiczne, mające główny wpływ na jakość powietrza w województwie śląskim, wyodrębniono osiem regionów klimatycznych (Atlas klimatu województwa śląskiego, IMGW, Katowice, 2000):

  • region I Wyżyna Krakowsko-Częstochowska,
  • region II Nizina Śląska,
  • region III Wyżyna Śląska (z aglomeracją górnośląską),
  • region IV Płaskowyż Rybnicko-Pszczyński,
  • region V Kotlina Oświęcimska,
  • region VI Kotlina Raciborska,
  • region VII Pogórze Zachodniobeskidzkie,

Dla obszaru Beskidów wyznaczono trzy podregiony:

  • region VIII Kotlina Żywiecka,
  • region IX doliny beskidzkie,
  • region X wierzchowiny beskidzkie.

Poniższe mapy przedstawiają podział fizjograficzny i klimatyczny województwa śląskiego.

Regiony fizjograficzne na obszarze województwa śląskiego (wg J. Kondrackiego)
Regiony klimatyczne w województwie śląskim

System prognoz powstał przy udziale finansowym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach

© 2017 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach. Wszystkie prawa zastrzeżone.